fonemy spółgłoskowe

te fonemy przypominają polską wymowę
/b/; /d/; /f/; /g/; /h/; /j/; /k/; /l/; /m/; /n/; /p/; /r/; /s/; /t/; /v/; /z/

angielskie /h/ jest delikatniej wymawiane, bardziej gardłowe
polskie „h”, w tym ch jest zwykle mocniej wymawiane i bardziej chropowate

angielskie /r/ nie drga; język nie dotyka wyraźnie dziąseł i brzmi „miękko”
polskie „r” jest mocniej drżące

/θ/

Czubek języka między zębami lub oparty o górne zęby, wydychać powietrze przez szczelinę między językiem a górnymi zębami.
Jest to spółgłoska bezdźwięczna, więc struny głosowe nie drgają.

/ŋ/

Tylnojęzykowe „n”. Tył języka dotyka podniebienia miękkiego (podobnie jak przy wymawianiu głoski „g” lub „k”); wydychać powietrze przez nos.
Pojawia się w polskim tylko jako alofon (np. w wyrazie bank)

/tʃ/

Czubek języka na wałku dziąsłowym (twarde podniebienie tuż za górnymi zębami); zablokować przepływ powietrza językiem, a następnie gwałtownie wypuścić, przesuwając język lekko do tyłu.
Jest to spółgłoska bezdźwięczna, więc dźwięk musi być wymawiany bez drgania wiązadeł głosowych.

/ʃ/

Środek języka uniesiony w stronę podniebienia twardego (bardziej niż w polskim „sz”); czubek języka lekko do tyłu, nie dotyka podniebienia; zaokrąglić lekko usta i wysunąć do przodu, ale menos niż przy polskim „sz”.
Jest to fonem syczący bezdźwięczny; dźwięk jest miękkie i pośredni między polskim ś a sz (często określane jako miękkie sz)

/dʒ/

Czubek języka na wałku dziąsłowym (twarde podniebienie tuż za górnymi zębami), tak jak do polskiego „d”. Usta lekko zaokrąglone i wysunięte minimalnie do przodu (podobnie jak przy wymowie „ż” lub „sz”); zablokować przepływ powietrza językiem, naciskając językiem na dziąsła (jak do d) a następnie delikatnie opuścić język, wypuszczając powietrze z tarciem (jak przy ż).
Jest to fonem syczący dźwięczny, więc czuje się wibracje w gardle podczas wymawiania.

/ʒ/

Unieść środkową część języka w stronę podniebienia, nie dotykając go. Język powinien znajduje się za miejscem, jak przy wymowie /s/; przytknąć lekko zęby, zaokrąglić lekko usta i wysunąć do przodu (jak przy lekkim dmuchaniu świeczki); wydychaj powietrze przez zęby, jednocześnie wprawiając struny głosowe w drgania.
Jest to fonem syczący dźwięczny, więc dźwięk musi być buczący, a nie tylko szumiący jak sz.

/ð/

Czubek języka między zębami, próbując wypowiedzieć polskie z lub d.
Jest to fonem dźwięczny, więc struny głosowe drgają.

jako tako porównanie:
/θ/ jako tako polskie „f”
/ŋ/ to jako jakby nosowe „n”
/w/ to jakby polskie „ł”
/tʃ/ to jakby polskie „cz"
/ʃ/ to jakby polskie „sz"
/dʒ/ to jakby polskie „dż"
/ʒ/ tak jakby polskie „ż"
/ð/ jako tako polskie „w"

ciekawe wyrazy
zawiera /f/ i /θ/
zawiera /n/ i /ŋ/
zawiera /v/ i /ð/
fonemy samogłoskowe

samogłoski krótkie

/ʌ/
Dźwięk najbliższy polskiemu a, ale jest krótszy i bardziej stłumiony. Wymawia się go niżej w gardle. Ten fonem wymawia się jako krótki, dźwięczny, półotwarty dźwięk, pośredni między polskim a oraz e lub o. Jest to dźwięk zrelaksowany, wymawiany przy rozluźnionych wargach i języku ułożonym centralnie, nieco uniesionym. Występuje w sylabach akcentowanych;

Zrelaksować mięśnie wokół ust i języka. Ułożyć język w środkowej części jamy ustnej (nie za bardzo z przodu ani z tyłu). Otworzyć usta mniej więcej w połowie wysokości, szerzej niż przy polskim e. Wypowiedzieć krótki, urwany dźwięk pomiędzy polskim a i o/e /æ/
Mieszanka a i e. Wymaga szerokiego otwarcia ust jak do a, ale ułożenia języka jak do e.
Jest to szerokie a. Polskie a przy tym dźwięku brzmi zbyt płasko

/e/
Najbardziej zbliżony dźwięk do polskiego e

/ə/

Występuje w sylabach nieakcentowanych. Jest krótki, leniwy; to neutralny fonem.
Dźwięk /ə/, czyli schwa, to najważniejszy i najczęstszy dźwięk w języku angielskim. Jest tak popularny, bo angielski bardzo lubi oszczędzać energię.
Schwa to angielski rytm wymowy.

Nie zaokrąglać ust ich (jak do o), ani nie rozciągać (jak do e). Usta powinny być lekko uchylone. Język powinien leżeć płasko na środku jamy ustnej. Nie dotyka zębów ani podniebienia. To krótki fonem, coś pomiędzy polskim y oraz e, ale znacznie krótsze i słabsze. ciekawy wyraz z /e/ i /ə/ W tym wyrazie schwa jest tak subtelne, że zanika. W zapisie fonetycznym w słowniku Oxford Learner’s Dictionaries nie jest ono oznaczane między d oraz n. Zjawisko to nazywa się zgłoskotwórczym n (syllabic n); określam to jako ukryte schwa – język płynnie przechodzi z pozycji głoski /d/ bezpośrednio do /n/, tworząc z /n/ samodzielną sylabę: /ɪ/

Krótkie, rozluźnione, bliższe y. Wymawia się jako dźwięk pośredni między polskim „i” oraz „y”, będący krótką, luźną samogłoską. Rozluźnić usta, nieco obniżyć język w porównaniu do długiego /i:/ i wydać krótki dźwięk, który przypomina zlanie się polskiego „i” i „y”.

Rozluźnić usta, nie powinny być napięte. Język znajduje się nieco niżej i bardziej z tyłu niż przy polskim „i”, bliżej pozycji dla „y”. Dźwięk jest bardzo krótki, „leniwy”. /i/

Tzw. happY vowel = szczęśliwa samogłoska. Dźwięk neutralny pod względem długości. Występuje zazwyczaj na końcu wyrazów (w nieakcentowanej sylabie) lub przed innymi samogłoskami.
Nie jest tak długie jak /i:/, ale ma podobną barwę. Nie jest tak krótkie oraz otwarte jak /ɪ/ (np. w słowie ship /ʃɪp/ *). Fonem /i/ bez kropek jest kompromisem: wymówić to jak coś pomiędzy /i/ a /i:/.

Ustawić usta do szerokiego uśmiechu jak do długiego /i:/, ale wypowiadać bardzo krótko i bez napięcia gardła
/ɒ/

Bardzie otwarte niż polskie „o”. Przy wymowie szczęka powinna opaść nieco niżej niż przy polskim słowie „oko”. Brzmi to trochę tak, jak polskie „o”, ale wymaga ułożenia ust jak do „a”.
/ʊ/

To krótki, zaokrąglony dźwięk, który znajduje się między polskim u oraz o. Jest krótszy i bardziej rozluźniony niż polskie u. Często opisuje się je jako luźne u. Jest to fonem typowy dla języka angielskiego.

Unieść tył języka do góry, w kierunku podniebienia, ale nie tak wysoko jak przy długim /u:/. Lekko zaokrąglić usta, ale pozostawić je zrelaksowane, nie napięte. Wypowiedzieć krótki, luźny dźwięk, który brzmi jak połączenie polskiego u z o. /u/

Występuje w nieakcentowanej sylabie. Jakby czystej jakości długiego /uː/ (jak w blue /bluː/), usta są zaokrąglone. Jest krótki i lekki, jak /ʊ/ (jak w book /bʊk/).

Ułożyć usta w małe o (jak do gwizdania), ale wypowiedzieć u bardzo szybko i bez napinania mięśni twarzy. To ma być lekkie mruknięcie. Dźwięki: /ʌ/, /æ/, /e/, /ɪ/, /ɒ/ oraz /ʊ/ w fonetyce angielskiej należą do grupy tzw. samogłosek krótkich zamkniętych (short checked vowels). Oznacza to, że ze względów strukturalnych nie mogą one występować na końcu wyrazu (w pozycji otwartej).
ciekawe wyrazy

zawiera /ʌ/ oraz /æ/ zawiera /ɪ/ oraz /i/ samogłoski długie

/ɑ:/
Fonem często opisywany jako głęboki, gardłowy a. Brzmienie jest zbliżone do polskiego a, ale jest wymawiane dłużej i z otwartą jamą ustną.

Szeroko otworzyć usta; położyć język płasko na dnie jamy ustnej, cofając go lekko do tyłu;
wargi powinny być rozluźnione, nieokrągłe (nie robić dzióbka jak przy o).
Jest to samogłoska dźwięczna, więc podczas wymowy powinny wibrować struny głosowe. /ɜː/

Brzmi jak wydłużone, gardłowe e lub a, nieco przypominające polskie wahanie yyy...

Lekko otworzone usta (na szerokość jednego palca). Język umiejscowiony płasko i neutralnie na środku jamy ustnej. /i:/

Długie, napięte, wyraźne i. Usta są szeroko rozciągnięte, jak do uśmiechu. /ɔ:/

Fonem określany jako otwarty, tylny, zaokrąglony o. Brzmi jak bardzo przeciągnięte, niskie i gardłowe o. W porównaniu do polskiego o jest wymawiany z mocniejszym zaokrągleniem ust i jest dłuższy.

Zaokrąglić usta, tworząc z nich małe koło (podobnie jak przy wymawianiu u, ale nieco mniej napięte);
cofnąć język do tyłu jamy ustnej i obniżyć (czubek języka powinien być daleko od dolnych zębów);
opuścić lekko żuchwę; wypowiedzieć długie, gardłowe ooo. /u:/

Długie, głębokie i wyraźne u. Dźwięk, który wymaga najbardziej dzióbkowatego ułożenia ust ze wszystkich angielskich fonemów.

Usta mocno zaokrąglić i wysunąć do przodu, jakbyś chciał kogoś pocałować lub bardzo wyraźnie zagwizdać;
tył języka unosi się wysoko w stronę podniebienia miękkiego, ale nie dotyka go.

To samogłoska długa, więc należy ją wyraźnie przeciągnąć; nie może być tak krótka jak polskie u.
W porównaniu do polskiego u jest znacznie głębsze i bardziej napięte niż polskie krótkie u w słowie ul. dyftongi

/aɪ/

Otworzyć usta szeroko, jak do wypowiedzenia polskiego a jak w ah. Język powinien znajdować się nisko w ustach. Płynnie przesunąć język do góry i do przodu, zamykając usta nieco bardziej, aby wymówić krótkie /ɪ/ (dźwięk pośredni między i oraz y). Dźwięk powinien być jednym płynnym ruchem, a nie dwoma oddzielnymi sylabami. Pierwsza część a jest zazwyczaj nieco głośniejsza i dłuższa niż druga ɪ. /aʊ/

W języku polskim najbliższym odpowiednikiem jest połączenie głosek a + u, wymawiane gładko, jako jeden dźwięk.

Otworzyć usta jak do wypowiedzenia a, ale nieco szerzej i bardziej z przodu jamy ustnej.
Płynnym ruchem przesunąć język w stronę podniebienia i zaokrąglić usta jak przy wymawianiu polskiego u lub ł;
dźwięk zaczyna się szeroko a, a kończy wąsko u lub ł. /eɪ/

Brzmi bardzo podobnie do polskiego ej;
e; usta lekko uśmiechnięte, a język znajduje się w środkowej części jamy ustnej. Dźwięk ten przypomina polskie e, ale jest nieco bardziej napięty;
ɪ; język przesuwa się w stronę podniebienia, kończąc na krótkim, zamkniętym i;
oba dźwięki wymawiane płynnie, przechodząc z e do ɪ. /ɔɪ/

Brzmi bardzo podobnie do polskiego połączenia oj, ale jest wymawiany w sposób ciągły i płynny;
ɔ; ułożyć usta w kształt przypominający lekko zaokrąglone o, język cofnąć nieco do tyłu jak do wypowiedzenia o;
ɪ; płynnie przejść do dźwięku podobnego do krótkiego, angielskiego /i/, jednocześnie rozszerzając usta, jak do uśmiechu i przesuwając język do przodu;
usta zmieniają kształt z zaokrąglonego na bardziej płaski (od o do i). /əʊ/

W angielskim (szczególnie brytyjskim) to dwugłoska (dyftong), która brzmi jak płynne przejście od luźnego, neutralnego /ə/ do zaokrąglonego /ʊ/. W polskim zapisie można to przybliżyć jako oł lub eł, przy czym o lub e jest krótkie i słabe, a ł bardziej zaokrąglone;
/ə/; usta są zrelaksowane, lekko uchylone, język w neutralnej pozycji jak przy wymawianiu czegoś pomiędzy polskim y oraz e;
/ʊ/; przesunąć język do tyłu i w górę, jednocześnie zaokrąglając usta, zbliżając je do siebie, jakbyś chciał powiedzieć u. w tym tzw. r kontrolowane w brytyjskim angielskim

/eə/

Brzmi jak połączenie krótkiego /e/ z neutralnym dźwiękiem szwa /ə/;
/e/; otworzyć usta nieco szerzej, układając język jak do wypowiedzenia polskiego e;
/ə/; usta są zrelaksowane, lekko uchylone, język w neutralnej pozycji jak przy wymawianiu czegoś pomiędzy polskim y oraz e.

Dźwięk /eə/ brzmi jak płynne przejście; usta zaczynają w pozycji lekko napiętej, a kończą w rozluźnionej. /ɪə/

Połączenie krótkiego, napiętego /ɪ/ oraz neutralnego, krótkiego schwa /ə/;
/ɪ/; usta nieco rozciągnięte (jak do uśmiechu), język ułożony wysoko z przodu jamy ustnej;
/ə/; płynnie przejść od dźwięku /ɪ/ do neutralnego /ə/; szczęka opada lekko w dół, język przesuwa się do centrum jamy ustnej.

W porównaniu do polskiego dźwięk ten brzmi jak szybkie, płynne połączenie i + e z końcowym, neutralnym dźwiękiem, przy czym akcent pada na pierwszą część. /ʊə/

Brzmi to trochę jak polskie ue, ale wypowiedziedziane bardzo szybko, na jednym wydechu, gdzie e jest ledwo słyszalne;
/ʊ/; usta powinny być lekko zaokrąglone i wysunięte do przodu, a język uniesiony z tyłu jamy ustnej; wypowiedzieć krótki dźwięk u;
/ə/; płynnie przejdź do schwa /ə/, rozluźniając usta i cofając język do pozycji neutralnej;
usta zmieniają kształt z zaokrąglonych na rozluźnione. W dzisiejszym brytyjskim angielskim (tym, który słyszysz w BBC czy u młodszych pokoleń), fonem /ʊə/ coraz częściej zastępowany jest przez długie /ɔː/ (jak w fork /fɔːk/ lub /fɔːrk/) w niektórych wyrazach jednosylabowych lub w ostatniej sylabie w zakończeniu wyrazu. Stąd w Oxford Learner’s Dictionaries jest ta wymowa w drugiej opcji wymowy wyrazu tour /tɔː(r)/.

Te dźwięki fonemów powycinałem z nagrania audio. Tych nie wycinałem, ponieważ to jednocześnie przykłady fonemów i wyrazów: /ɔː/ or /ɔː(r)/; /aɪ/ I /aɪ/; /ɔɪ/oy /ɔɪ/; /eə/ air /eə(r)/; /ɪə/ ear /ɪə(r)/.